Γιατί η θετική σκέψη και τα θετικά affirmations, δεν λειτουργούν σε μένα;

Photograph by Daniil Lobachev

Τι γίνεται όταν η θετική σκέψη και τα θετικά affirmations δεν λειτουργούν;

Τα τελευταία χρόνια ακούμε ολοένα και περισσότερο για τη «θετική σκέψη» και τις θετικές δηλώσεις αυτοπεποίθησης, τα λεγόμενα affirmations. Έχουν γραφτεί πολλά βιβλία πάνω σε αυτά — και πράγματι, για πολλούς ανθρώπους έχουν υπάρξει βοηθητικά.
Τι συμβαίνει όμως όταν τα δοκιμάζεις, προσπαθείς να σκεφτείς πιο θετικά, να μιλήσεις στον εαυτό σου όμορφα… και δεν λειτουργεί;
Τι νιώθεις τότε — ματαίωση, αμφισβήτηση, κοροϊδία, ένα αίσθημα ασυμφωνίας;

Κάτι ακόμη που παρατηρείται συχνά είναι η σύγχυση μεταξύ «θετικής σκέψης» και «θετικής ψυχολογίας», δύο όρων που συχνά ταυτίζονται λανθασμένα. Αυτή η ταύτιση οδηγεί πολλούς να απορρίπτουν τη θετική ψυχολογία νομίζοντας πως είναι απλώς «επιφανειακή θετικότητα».
Ας ξεκαθαρίσουμε λοιπόν πρώτα τι είναι πραγματικά η θετική ψυχολογία.

Τι είναι η Θετική Ψυχολογία

Η Θετική Ψυχολογία αναπτύχθηκε στα τέλη του 20ού αιώνα από τον Αμερικανό ψυχολόγο Martin Seligman, ο οποίος πρότεινε να στραφεί η ψυχολογία όχι μόνο στις δυσκολίες και τα συμπτώματα, αλλά και σε αυτό που λειτουργεί καλά στους ανθρώπους.

Σύμφωνα με τη θεωρία των θετικών συναισθημάτων, αυτά μπορούν να χαλαρώσουν και να ισορροπήσουν τον άνθρωπο, διευρύνοντας τη σκέψη του, καλλιεργώντας δημιουργικότητα και υποστηρίζοντας την ανάπτυξή του.
Η Θετική Ψυχολογία, ως συμπληρωματικός κλάδος της ψυχολογίας, εστιάζει σε έννοιες όπως χαρά, ευεξία, νόημα ζωής, ανθεκτικότητα, αυτοπραγμάτωση, αισιοδοξία και δημιουργικότητα — όχι για να αγνοήσει τη δυσκολία, αλλά για να βοηθήσει τον άνθρωπο να αναπτυχθεί μέσα και πέρα από αυτήν.

Όπως εξηγεί ο Χρήστος Πεζηρκιανίδης, διδάκτωρ Θετικής Συμβουλευτικής Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου:

«Η Θετική Ψυχολογία εστιάζει όχι μόνο στα θετικά, αλλά και στο πώς αυτά συνδέονται με τις δυσκολίες της ζωής και τα συμπτώματα — πώς δηλαδή το ένα μπορεί να βοηθήσει το άλλο. Εξερευνά φαινόμενα όπως το παράδοξο της αντιξοότητας και τη μετατραυματική ανάπτυξη.»

Έτσι, η Θετική Ψυχολογία αγκαλιάζει ολόκληρο τον άνθρωπο, λειτουργώντας μέσα σε πλαίσια εμπιστοσύνης, επαγγελματισμού και ασφάλειας. Η διερεύνηση των δυνατοτήτων δεν σημαίνει να αποφεύγουμε τον πόνο, αλλά να τον κατανοούμε μέσα από ανάπτυξη και αποδοχή.

Τι είναι η Θετική Σκέψη και τα Θετικά Affirmations

Η θετική σκέψη και τα affirmations προέρχονται από το χώρο της pop ψυχολογίας και της αυτοβοήθειας. Εστιάζουν στην εστίαση σε θετικά αποτελέσματα και στην αντικατάσταση των αρνητικών σκέψεων με αισιόδοξες.
Τα affirmations είναι σύντομες δηλώσεις αυτοπεποίθησης, όπως:
«Είμαι ικανός/ή», «Με αγαπώ όπως είμαι», «Αξίζω».

Ωστόσο, συχνά αντιμετωπίζονται σαν μηχανική αντικατάσταση αρνητικών σκέψεων από θετικές. Έτσι, αν δεν υπάρχει εσωτερικό έδαφος αποδοχής και κατανόησης, μπορεί να φαίνονται ρηχά ή ψεύτικα. Το πρόβλημα δεν είναι η πρόθεση, αλλά η απουσία βάθους: χωρίς πραγματική αναγνώριση του πόνου, η θετική δήλωση μένει στην επιφάνεια.

Για όποιον ενδιαφέρεται, ένα διαφωτιστικό άρθρο είναι το «Απομυθοποιώντας τη Θετική Σκέψη – Η Αληθινή Δύναμη της Αισιοδοξίας» της Αλεξάνδρας Ευθυμιάδου (PhD, NLP Greece), που ξεκαθαρίζει τις διαφορές ανάμεσα στη θετική σκέψη, τον νευρογλωσσικό προγραμματισμό και την πραγματική ενσυνείδητη θετικότητα.

Θετική Ψυχολογία	Θετική Σκέψη & Affirmations
Κλάδος της επιστήμης της ψυχολογίας	Pop ψυχολογία / Αυτοβοήθεια
Τεκμηριωμένη ερευνητικά	Δεν βασίζεται σε αποδείξεις μακροπρόθεσμης αλλαγής
Εξετάζει τη σχέση θετικών και δύσκολων εμπειριών	Επικεντρώνεται σε επανάληψη θετικών φράσεων
Ο άνθρωπος εντός συστημάτων και σχέσεων	Ο άνθρωπος μόνος, αυτόνομος εκτός πλαισίου

Δεν είμαι καθόλου αντίθετη προς την pop ψυχολογία· έχει κάνει την ψυχολογία πιο προσιτή, αν και μερικές φορές επιφανειακή. Ούτε υποτιμώ τη θετική σκέψη — έχει βοηθήσει πολλούς ανθρώπους.
Αυτό που θέλω να αναδείξω είναι ότι δεν λειτουργεί το ίδιο για όλους, και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό.

Αν το δοκίμασες και δεν λειτούργησε, δεν σημαίνει ότι αποτυγχάνεις· σημαίνει απλώς ότι ίσως χρειάζεται κάτι διαφορετικό ή πιο προσαρμοσμένο σε σένα.

Το έχω δοκιμάσει και δεν “πιάνει”. Γιατί;

Αν είσαι κι εσύ από εκείνους που το δοκίμασαν και δεν λειτούργησε — ίσως μάλιστα σε έκανε να νιώσεις χειρότερα — σε καταλαβαίνω.
Πριν χρόνια το δοκίμασα κι εγώ. Θυμάμαι να στέκομαι μπροστά στον καθρέφτη και να επαναλαμβάνω φράσεις που μου ακούγονταν… ξένες.
Ένιωθα ότι λέω ψέματα στον εαυτό μου· ότι υπάρχει ένα κενό ανάμεσα σε αυτό που ένιωθα και σε αυτό που «προσπαθούσα να νιώσω».

Υπάρχουν πολλοί λόγοι που κάτι τέτοιο μπορεί να μη λειτουργεί:

• Βιώνεται ως κάτι ξένο ή μη αυθεντικό
• Ασυμφωνεί με τις συνθήκες της ζωής τη δεδομένη στιγμή
• Εμφανίζεται σε περιόδους υψηλού στρες ή εξουθένωσης
• Υπάρχουν ριζωμένες αρνητικές πεποιθήσεις ή χαμηλή αυτοεκτίμηση
• Υπάρχουν τραυματικές εμπειρίες που χρειάζονται βαθύτερη φροντίδα

Σε τέτοιες περιπτώσεις, η επιμονή σε affirmations μπορεί να οδηγήσει σε αυτοαμφισβήτηση αντί για ενδυνάμωση.

Μερικές φορές το πιο μπερδεμένο κομμάτι δεν είναι μόνο ότι τα affirmations δεν λειτουργούν, αλλά ότι συνεχίζουμε να μη νιώθουμε καλά ενώ φαινομενικά όλα είναι εντάξει. Και τότε αρχίζουμε να αμφισβητούμε ακόμη περισσότερο τον εαυτό μας.
Έχω γράψει περισσότερα και εδώ: «Γιατί δεν νιώθω καλά ενώ όλα είναι εντάξει»

Και τώρα τι κάνω;

Το πρώτο βήμα είναι να θυμηθείς πως κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός. Δεν υπάρχουν “έτοιμες συνταγές”.
Μπορείς όμως να δοκιμάσεις κάποιες διαφορετικές προσεγγίσεις:

1. Αναγνώρισε τις πηγές που πυροδοτούν αρνητικές σκέψεις

Αν ειδήσεις, social media ή συγκεκριμένα άτομα σε γεμίζουν αρνητικότητα, περιόρισέ τα. Δημιούργησε χώρο για ψυχική αναπνοή.

2. Τροποποίησε τα affirmations ώστε να είναι αληθινά για σένα

Αντί για «Μπορώ τα πάντα», μπορείς να πεις:
«Κάνω βήματα προς αυτό που θέλω, με τον ρυθμό που μπορώ τώρα.»
Οι δηλώσεις που σέβονται τη φάση που βρίσκεσαι, γίνονται γέφυρες, όχι ψεύδη.

3. Δοκίμασε πρακτικές ενσυνειδητότητας

Διαλογισμός, βαθιές ανάσες, παρατήρηση χωρίς κρίση. Λίγα λεπτά αρκούν για να έρθεις σε επαφή με τον εαυτό σου χωρίς απαίτηση αλλαγής.

4. Καλλιέργησε αναστοχασμό

Κράτα ένα ημερολόγιο μικρών επιτυχιών. Μικρές στιγμές, μικρά κατορθώματα, ένα θετικό συναίσθημα τη μέρα. Στο τέλος της εβδομάδας κοίτα τα ξανά· θα δεις πόσα ήδη υπάρχουν.

5. Ζήτα υποστήριξη

Κάποια θέματα είναι βαθύτερα απ’ όσο νομίζουμε. Η θεραπευτική σχέση είναι χώρος ασφάλειας όπου μπορείς να σε δεις με αποδοχή και να αναπτυχθείς.

Προσοχή και φροντίδα ♥

Αν νιώσεις ότι η διαδικασία σε πονά ή σε ξεπερνά, μην το αντιμετωπίσεις μόνος/η.
Αναζήτησε την υποστήριξη ενός ειδικού ψυχικής υγείας — μπορεί και θα σε βοηθήσει.

Διευκρίνιση

Το παρόν κείμενο δεν αντικαθιστά την επαγγελματική βοήθεια.
Η αναφορά στο άρθρο της NLP Greece προκύπτει από προσωπική αναζήτηση και δεν υποδηλώνει καμία μορφή συνεργασίας.